Naciśnij “Enter” aby skoczyć do treści

Czym jest Wielka Szczelina?

Jest to ogromny kompleks pyłu w naszej galaktyce. Często pomijany, choć niezwykle interesujący obszar na naszym niebie. Jest świetnie widoczny jesienią, zwiastuje koniec sezonu na najlepszą widoczność centrum Drogi Mlecznej, z którym musimy się pożegnać aż do wiosny.

Centrum Drogi Mlecznej jest najjaśniejszym obszarem naszej galaktyki i to w nim możemy obserwować początek widocznej z Polski części Wielkiej Szczeliny. Wczesną jesienią znajdujące się w tych okolicach gwiazdozbiory Skorpiona, Strzelca czy Wężownika chowają się pod horyzontem niedługo po zapadnięciu zmroku, powoli znikając z naszego nocnego nieba. To  tam właśnie możemy znaleźć jedne z najciekawszych obszarów naszej galaktyki. W gwiazdozbiorze Strzelca znajduje się centrum Drogi Mlecznej – miejsce bogate w miliony gwiazd, ciemne pyły oraz dziesiątki gromad gwiazd czy mgławic. Patrzymy na nie przez Ramię Strzelca, po drodze napotykając na przesłaniające światło gwiazd kompleksy pyłów. Oddalone są od nas nawet o tysiące lat świetlnych i wyróżniają się spośród jasnych pasm gwiazd. Te kompleksy pyłu są nazywane Wielką Szczeliną w Drodze Mlecznej.

Widok na Wielką Szczelinę ciągnącą się od Gwiazdozbioru Strzelca aż do Orła. Fot: Rogelio Bernal Andreo

Wielka Szczelina znajduje się w północnych regionach naszej galaktyki. Obejmuje aż 1/3 długości pasa Drogi Mlecznej, ciągnąc się od gwiazdozbioru Łabędzia, przez Strzelca, aż do niewidocznego z terenów Polski – Centaura. Wielka Szczelina znajduje się około kilku tysięcy lat świetlnych od nas, w ramieniu Strzelca. Część szczeliny znajdująca się w tym  gwiazdozbiorze przesłania nam bezpośredni widok na centrum Drogi Mlecznej, uniemożliwiając nam jego wizualne obserwacje.

Jak wygląda Wielka Szczelina?

W Polsce możemy obserwować część Wielkiej Szczeliny rozciągającą się od gwiazdozbioru Strzelca do Łabędzia. Jedne z najlepiej widocznych jej obszarów znajdują się w Tarczy i Orle. Dalej przecina ona asteryzm Trójkąta Letniego, wyróżniając się spośród jasnych pasów gwiazd Drogi Mlecznej. Widzimy ją jako ciemny obszar wyróżniający się spośród mrowia gwiazd naszej galaktyki. Jest doskonale widoczna gołym okiem, jednak by móc ją obserwować musimy wyjechać pod ciemne niebo.

 

Z naszych szerokości geograficznych pewne części Wielkiej Szczeliny widoczne są praktycznie cały rok, a czas jej najlepszej widoczności przypada na przełom sierpnia i września. Wtedy około godziny 23 możemy ją zobaczyć ustawioną praktycznie pionowo do horyzontu. W widocznym we wrześniu wieczorem, gwiazdozbiorze Strzelca gołym okiem możemy dostrzec zauważalne pociemnienie w pobliżu środka pasa galaktyki, które rozciąga się aż do zenitu. Po spojrzeniu na nie już małą lornetką odkryjemy, że kryje się tam dużo więcej niż ciemniejszy pas. W Strzelcu możemy znaleźć mgławice, np. M8 czy M20, liczne gromady gwiazd czy Chmurę Gwiazd w Strzelcu, która jest jednym z najciekawszych obszarów tej części Drogi Mlecznej. Pośród tego wszystkiego znajdują się ciemne pyły, wizualnie widoczne jako pociemnienia na niebie. Dopiero na dłużej naświetlanych fotografiach pokazują się w pełnej okazałości. Są świetnym obiektem do fotografowania.

widok na fragment letniej Drogi Mlecznej z częścią Wielkiej Szczeliny widoczną z Polski, Fot własna

Wielka Szczelina na początku jesieni

Na przełomie września i października centrum naszej galaktyki ginie pod horyzontem. Jego miejsce na nocnym niebie zajmują gwiazdozbiory Tarczy i powoli znikającego z naszego nieba Wężownika, a nad nimi możemy znaleźć zniżającego się Orła. Ciemne kompleksy pyłów Wielkiej Szczeliny ustawione pionowo do horyzontu będą dodawały uroku widokowi tej części Drogi Mlecznej. Ten wyjątkowo urodziwy obszar nieba jest często pomijany przez astrofotografów. Astro-krajobrazy z “jesienną” Drogą Mleczną potrafią być niesamowite. Choć dla niektórych początek jesieni oznacza zakończenie sezonu na fotografię Drogi Mlecznej, to nadal warto jest się nią zainteresować. Przez większość jesieni Wielka Szczelina widoczna jest nad zachodnim horyzontem. Nadal jasne partie Drogi Mlecznej przecięte ciemną wstęgą pyłów potrafią się pięknie wkomponować w nocne krajobrazy.  To te ciemne pyły dodają uroku chmurom gwiazd naszej galaktyki przecinającym niebo. Znajdziemy tam też wiele obiektów dla fanów obiektów głębokiego kosmosu. Najciekawszymi z nich są mgławice i gromady znajdujące się w pasie galaktyki. Wiele z nich znajdziemy w centrum asteryzmu Trójkąta Letniego. Ciemne mgławice pyłowe i gromady gwiazd w Orle, wraz z ogromnymi chmurami wodoru poprzecinanymi ciemnymi pyłami Wielkiej Szczeliny w Łabędziu dają nam wiele możliwości. W gwiazdozbiorze Łabędzia znajduje się też jeden z najgęstszych obłoków Wielkiej Szczeliny, blokujący część światła ze znajdującej się tam “chmury gwiazd”, ogromnego zagęszczenia gwiazd. Fotografowanie tych obszarów nieba nawet za pomocą obiektywu o średniej ogniskowej pokażą nam już bardzo dużo. Jednak do tego przyda się montaż z możliwością śledzenia nieba, a do uchwycenia obszarów wodorowych pomocny okazać się też może aparat modyfikowany do astrofotografii lub specjalna kamera.

Jednak jeśli wolicie astro-krajobrazy, to wystarczy wam nawet telefon i statyw. Choć aparat ze zmiennym obiektywem oczywiście będzie lepszym wyborem, to nawet taki sprzęt pozwoli nam uchwycić Drogę Mleczną wraz z Wielką Szczeliną. Zachęcam Was do skorzystania z jeszcze w miarę ciepłych nocy i do obserwacji tej niezwykłej części naszej galaktyki. Mimo iż Wielka Szczelina przesłania nam wiele ciekawych rzeczy, to sama w sobie jest bardzo interesującym obiektem. Jej wielkość i zróżnicowanie czyni ją tajemniczą, a mnogość obiektów które możemy znaleźć w jej otoczeniu potrafi być przytłaczająca.

Źródła:

  1. Wikipedia
  2. Earthsky
  3. Sky&Telescope
  4. Stellarium
Udostępnij ten wpis znajomym!

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *