Naciśnij “Enter” aby skoczyć do treści

Częściowe zaćmienie Słońca 10.06.2021

Przed nami jedno z najważniejszych zjawisk astronomicznych w całym 2021 roku. Po ponad sześcioletniej przerwie z terenów naszego kraju będzie widoczne zaćmienie Słońca (poprzednie mogliśmy obserwować 20 marca 2015 roku). Zbiór najważniejszych informacji na temat tego zjawiska oraz możliwości jego obserwacji znajdziecie w niniejszym wpisie.

Trochę faktów

Czekające nas niebawem zaćmienie będzie zaćmieniem obrączkowym, należącym do cyklu saros 147, (będące 23. z 80. zaćmień w tym cyklu, oraz jednym z 40 obrączkowych). Obserwacja zaćmienia będzie możliwa z terenów północno-wschodniej części Ameryki Północnej, północnej i środkowej Azji, Arktyki i Europy. Centralny pas zaćmienia przebiega przez wschodnią część Kanady, następnie przez Arktykę i okolice północnego bieguna geograficznego, po północno-wschodni skraj Rosji. Czas trwania maksymalnej fazy zaćmienia (fazy obrączkowej) wyniesie 3 minuty 51 sekund.

Infografika prezentująca globalną widoczność zaćmienia z 10 czerwca wraz z momentami kontaktów Księżyca z tarcza Słońca. Źródło.

Mapa Europy z naniesionymi liniami procentowego zakrycia tarczy Słońca przez Księżyc podczas zaćmienia 10 czerwca 2021 r. Źródło.

W Polsce zaćmienie będzie widoczne jako dosyć płytkie zaćmienie częściowe. Najlepsze warunki do obserwacji, zarówno pod względem długości trwania zaćmienia jak i głębokości zakrycia tarczy słonecznej będą na północy naszego kraju. Im bliżej południowych granic Polski, tym krótsze i płytsze będzie zaćmienie. Zaćmienie rozpocznie się w godzinach około południowych, godzinę później nastąpi faza maksymalna, natomiast koniec zaćmienia przypadnie przed godziną 14:00. Zaćmienie potrwa w zależności od regionu Polski od 1 godziny 40 minut, do 2 godzin 10 minut. Głębokość fazy maksymalnej również zależy od regionu – na południu Polski, Księżyc przysłoni około 5-6% tarczy słonecznej, natomiast na północy będzie to już około 15%. Informacje dotyczące początku, fazy maksymalnej, końca zaćmienia, oraz czasu trwania i wielkości fazy maksymalnej dla największych miast Polski, znajdują się poniżej.

Opracowanie własne – Kalendarz astronomiczny na 2021 rok.

 

Porównanie stopnia przysłonięcia tarczy Słońca w południowej, środkowej i północnej części Polski. Wizualizacja – Stellarium.

Obserwacje zaćmienia

Obserwacje Słońca choć nie są jakieś szczególnie skomplikowane, to należy zaznaczyć, że bez odpowiedniego przygotowania mogą być dla nas niebezpieczne. Problem polega w niezwykłym blasku naszej dziennej gwiazdy, która razi nas gdy tylko na nią spojrzymy, a co dopiero mówiąc o obserwacjach przez przyrządy optyczne.

Na początek najważniejsza uwaga: nigdy, pod żadnym pozorem nie obserwuj Słońca bez odpowiedniego zabezpieczenia i przygotowania! Niestosowanie się do zaleceń, które opisane zostały poniżej, grozi trwałą utratą wzroku.

Słońce można obserwować na różne sposoby; przez projekcję na ekran, przez przyrządy optyczne zaopatrzone w specjalny filtr słoneczny lub przez dedykowane obserwacjom Słońca teleskopy słoneczne.

Pierwsza metoda polega na rzutowaniu przez teleskop lub lornetkę obrazu Słońca na ekran (choćby zwykłą białą kartkę). Jest to najprostsza metoda obserwacji, jednak należy pamiętać o ostrożności podczas obserwacji. Należy uważać przede wszystkim by nie patrzeć bezpośrednio w okular teleskopu, lornetki ani nawet w szukacz. Warto również pamiętać, że nie każdy sprzęt nadaje się do tego typu obserwacji, zwłaszcza ten o plastikowych elementach, które mogą zostać zniszczone poprzez stopienie przez gorącą wiązkę światła. Również lepiej nie narażać dużych teleskopów oraz droższych akcesoriów, które niekoniecznie nadają się do tego typu obserwacji.

Przykład przeprowadzenia obserwacji Słońca metodą projekcyjną. Źródło.

Inną opcją obserwacji Słońca jest obserwacja przez odpowiedni filtr Słoneczny. Najpopularniejszym typem filtra słonecznego wykorzystywanego przez miłośników astronomii jest folia mylarowa ND 5.0. Folia ta jest przeznaczona do zamocowania na wylocie tuby teleskopu, lunety lub lornetki. Folię można kupić niemal w każdym sklepie ze sprzętem astronomicznym, w dowolnym rozmiarze, a koszt takiej folii jest niewielki, za to gwarantuje bezpieczne obserwacje powierzchni Słońca, pod warunkiem jej solidnego zamocowania. Folię można zamocować przy pomocy dedykowanych do tego celu opraw lub wykonać taką oprawę własnoręcznie choćby z tektury. Ważne jednak, żeby taka oprawa była solidnie zamocowania u wylotu tubusu teleskopu i nie miała szansy spaść przez np. mocny wiatr.

Własnoręcznie przygotowane filtry słoneczne na lornetkę. Źródło.

Folia mylarowa nadaje się również do obserwacji Słońca gołym okiem, bez przyrządów optycznych, jeśli zrobimy z niej swego rodzaju okulary słoneczne (przydatne właśnie do obserwacji zaćmień Słońca).

W podanym linku znajduje się szablon do własnoręcznego wykonania okularów do obserwacji zaćmienia Słońca. Wystarczy wydrukować taki szablon i go wyciąć (najlepiej na bloku technicznym lub odrysować szablon na kartonie), wkleić folię mylarową ND-5.0 pomiędzy dwie części głównej tarczy, dokleić zauszniki i okulary są gotowe do obserwacji. Tym sposobem możemy przygotować wiele par okularów dla naszych najbliższych i znajomych. 

Okulary przeznaczone do obserwacji Słońca gołym okiem. Źródło.

Folia mylarowa jest dostępna w każdym sklepie ze sprzętem astronomicznym. Przy zakupie należy pamiętać, że do obserwacji wizualnych przeznaczona jest folia mylarowa ND 5.0. Inny rodzaj folii – ND 3.8 nie nadaje się do obserwacji wizualnych lecz tylko do fotografii, ze względu na większą ilość przepuszczanego przez nią światła słonecznego. Bądźmy więc ostrożni co kupujemy.

Dostępne są również szklane filtry słoneczne, będące alternatywą dla folii mylarowej, jednak z uwagi na cenę oraz podatność na przypadkowe uszkodzenie, obserwatorzy Słońca częściej decydują się na tańszą folię mylarową.

Obserwacje naszej dziennej gwiazdy można również prowadzić przez dedykowane w tym celu teleskopy słoneczne. Takie teleskopy przeznaczone są tylko do obserwacji Słońca i pozwalają one na obserwacje bez potrzeby stosowania dodatkowych filtrów. Najbardziej popularne są teleskopy firm Coronado i Lunt Solar System. Teleskopy te pozwalają na obserwację Słońca w wąskim paśmie wodoru H-alfa. Dzięki temu możemy obserwować wiele detali na powierzchni naszej dziennej gwiazdy, które są niedostrzegalne w świetle widzialnym. Możemy zobaczyć szereg szczegółów Słońca, takich jak granulacje, sieć włókien na tle tarczy wraz z protuberancjami czy aktywne obszary wokół plam słonecznych. Jedynym mankamentem dla tego rodzaju sprzętu jest jego cena, jednak z pewnością wynagrodzi on widokami naszej dziennej gwiazdy.

Podsumowanie

Tegoroczne zaćmienie Słońca zbliża się wielkimi krokami. Mamy jeszcze trochę czasu na odpowiednie przygotowanie, aby przeprowadzane przez nas obserwacje były bezpieczne i które pozwolą, że będziemy mogli bez przeszkód obserwować to zjawisko. Warto również sporządzać dokumentację z przebiegu obserwacji, która urozmaici nasze obserwacje.

Oczywiście dużo zależy również od pogody, miejmy jednak nadzieję, że chmury nam nie przeszkodzą, a jeśli nawet to oby chociaż na krótki moment pozwoliły nam zobaczyć nadgryzioną przez Księżyc tarczę Słońca.

 


Źródła

  1. Kalendarz astronomiczny na 2021 rok
  2. https://eclipse.gsfc.nasa.gov/eclipse.html
  3. https://www.timeanddate.com/eclipse/
  4. https://stellarium.org/pl/

 

 

 

Udostępnij ten wpis znajomym!

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *