Naciśnij “Enter” aby skoczyć do treści

Co na niebie – Wrzesień 2021

Wrzesień dla fanów astronomii zawsze kojarzy się całkiem dobrze – bo choć kończą się wakacje, to skracający się dzień a wydłużająca się noc sprawiają, że jest więcej czasu na obserwacje i nie trzeba czekać do późnej nocy, aby było zupełnie ciemno. Mimo, że jesienne niebo przejmuje władzę nad nocą, to jednak letnie gwiazdozbiory nie dają o sobie zapomnieć, z czego warto skorzystać.


Wschody i zachody Słońca

1 września Słońce wschodzi o 5:54 a zachodzi o 19:28. Dzień trwa 13 godzin i 34 minuty. Ostatniego dnia miesiąca, wschód Słońca jest o 6:41 a zachód o 18:22. Dzień trwa 11 godzin i 41 minut. Różnica w długości dnia między pierwszym a ostatnim dniem miesiąca wynosi 1 godzinę i 53 minuty.

Przez miesiąc wrzesień, Słońce będzie wędrować po dwóch gwiazdozbiorach: Lwa (do 16.09) i Panny (od 16.09).

22 września o godzinie 21:21 CEST Słońce przejdzie przez punkt przecięcia ekliptyki z równikiem niebieskim, rozpoczynając tym samym astronomiczną jesień.

*Czasy wschodów i zachodów Słońca podane są dla centralnej Polski (Łódź) w czasie CEST.

Fazy Księżyca

07.09.2021, 02:52 – Nów
13.09.2021, 22:40 – Pierwsza kwadra
21.09.2021, 01:55 – Pełnia
29.09.2021, 03:57 – Ostatnia kwadra

Perygeum – 11.09.2021, 12:02
Apogeum – 26.09.2022, 23:45

Gwiazdozbiory

Choć tuż po zmroku nadal widoczny jest asteryzm trójkąta letniego, można łatwo dostrzec, że jego gwiazdy nie są już tak bliskie zenitu jak kilka miesięcy temu. Musimy zatem pożegnać letnie gwiazdozbiory, by zrobić miejsce jesiennym. We wrześniu na niebie górują gwiazdozbiory Jaszczurki, Pegaza, Andromedy, Wodnika i Koziorożca. Do góry pnie się Kasjopea, Cefeusz, Perseusz, Woźnica z jasną Kapellą, Wieloryb, Ryby oraz Byk, a wschodzić będą powoli Bliźnięta i Orion. Na zachodzie natomiast ustępują gwiazdozbiory Wolarza, Korony Północnej, Wężownika, Strzelca, a następnie Lutni, Liska, Strzały, Herkulesa.

Konstelacje widoczne na niebie we wrześniu, od strony południowej po zenit.

Planety

Merkury  – ze względu na niekorzystne ustawienie orbity względem ekliptyki, we wrześniu niewidoczny. 14 września znajdzie się w maksymalnej elongacji wschodniej, wynoszącej 26°45′.

Wenus – widoczna wieczorem nad zachodnim horyzontem. 1 września zachodzi około 20:30 CEST, natomiast ostatniego dnia miesiąca około 19:30 CEST. W obserwacjach będzie utrudniać szybki zachód planety za horyzont – Wenus zachodzi godzinę po zachodzie Słońca. Przez większą połowę miesiąca, Wenus będzie przemierzać konstelację Panny, by następnie 18 września przejść do gwiazdozbioru Wagi. Na początku miesiąca faza planety będzie wynosić 72,9% przy wielkości tarczy rzędu 15 sekund kątowych, natomiast końcem miesiąca faza zmaleje do 62,2% a rozmiary tarczy wzrosną do 18,8 sekund. Blask planety nieznacznie wzrośnie z -4,02 mag do -4,22 mag. Do obserwacji tarczy i faz planety potrzebujemy co najmniej teleskopu, oraz zastosowania dużych powiększeń.

Mars – niewidoczny ze względu na bliskość Słońca i koniunkcję z naszą dzienną gwiazdą do której dojdzie w październiku.

Jowisz – ze względu na niedawną opozycję, planeta widoczna jest przez większą część nocy nad południowym i południowo-zachodnim horyzontem, przemierzając gwiazdozbiór Koziorożca. Blask planety zmaleje z -2,86 mag do -2,71 mag, a rozmiar tarczy z 48,88 do 46,31 sekund kątowych. Do obserwacji Jowisza i jego czterech najjaśniejszych księżyców potrzebujemy co najmniej lornetki.

Saturn – planeta podobnie jak Jowisz ze względu na niedawną opozycję widoczna jest przez większą część nocy nad południowym i południowo-zachodnim horyzontem, w gwiazdozbiorze Koziorożca. Saturn jest jednak wyraźnie słabszy – jego jasność wynosi na początku miesiąca +0,36 mag by końcem miesiąca nieznacznie zmaleć do +0,50 mag. Tarcza planety (razem z systemem pierścieni) zmaleje z 42,72 do 41,12 sekund.

Uran –  widoczny jest większą część nocy w gwiazdozbiorze Barana. We wrześniu jasność planety nieznacznie wzrośnie z +5,77 do +5,72 magnitudo, a wielkość tarczy planety również nieznacznie wzrośnie z 3,65 do 3,73 sekund. Obie te różnice w jasności i wielości tarczy są dla obserwatora niezauważalne i bez większego znaczenia praktycznego. Do obserwacji Urana potrzebujemy co najmniej lornetki i ciemne niebo. Dostrzeżenie tarczy planety wymaga większego teleskopu oraz sporego powiększenia.

Neptun – 14 września przypadnie jego opozycja. Ostatnia planeta widoczna jest przez całą noc w gwiazdozbiorze Wodnika. Wielkość tarczy planety utrzyma się na poziomie 2,36 sekund a jasność Neptuna również nie ulegnie zmianie przez cały miesiąc utrzymując się na poziomie +7,69 magnitudo. Obie te wartości tak jak w przypadku Urana, nie mają wielkiej wartości praktycznej. Do obserwacji Neptuna  potrzebne jest ciemne niebo oraz co najmniej lornetka.

Mapka z położeniem Neptuna we wrześniu. Źródło – Stellarium.

Koniunkcje

10.09 – Koniunkcja Księżyca z Wenus. Oba obiekty odnajdziemy po zachodzie Słońca, nad południowo-zachodnim horyzontem. Na niebie będzie dzielił ich dystans około 7 stopni. Księżyc będzie w fazie wąskiego sierpa (oświetlenie 17%).

16-18.09 – Księżyc w pobliżu Saturna i Jowisza. Będzie to trzydniowe zbliżenie Księżyca do tych planet, możliwe do obserwacji przez większą część nocy. 16 września Księżyc zbliży się do Saturna, dzień później znajdzie się pomiędzy obiema planetami, a 18 września minie Jowisza. Minimalna odległość jaka wyniesie między naszym naturalnym satelitą a wspomnianymi planetami około 6-8 stopni. W tych dniach Księżyc będzie zbliżał się do pełni, a jego faza wyniesie w tych dniach odpowiednio: 80%-88%-94%.

24/25.09 – Koniunkcja Księżyca z Uranem. W nocy z piątku na sobotę, Księżyc zbliży się na niebie do siódmej planety układu słonecznego na odległość około 2,7-3,0 stopni. Faza Księżyca wyniesie około 86%. Uran znajduje się w konstelacji Barana, w pobliżu gwiazdy (0,5 stopnia na wschód od niej) o podobnej jasności ο Ari (37 Ari, +5,75 mag), natomiast pomiędzy Księżycem a Uranem znajdzie się gwiazda σ Ari (43 Ari, +5,50 mag).

25/26.09.2021 – Koniunkcja Księżyca z Plejadami. W nocy z soboty na niedzielę Księżyc zbliży się do gromady otwartej M45 na odległość niecałych 5 stopni (do największego zbliżenia dojdzie nad ranem). Faza Księżyca wyniesie 77%.

26/27.09.2021 – Koniunkcja Księżyca z Hiadami. Kilkanaście godzin po spotkaniu z Plejadami, Księżyc zbliży się do gromady otwartej Hiad na nieco ponad 5 stopni. Faza naszego naturalnego satelity wyniesie 70%.

Obiekty głębokiego nieba

Niestety, jesienne niebo jest dość ubogie w spektakularne obiekty. Zimowe konstelacje wschodzą dopiero nad ranem, podczas gdy letnie zachodzą w drugiej połowie nocy. Na szczęście, noc się wydłuża, a warunki na obserwacje obiektów głębokiego nieba się poprawiają, co warto wykorzystać polując na obiekty które często są zapomniane, lub są w cieniu bardziej znanych obiektów.

Jesienią nad głowami króluje najjaśniejsza na północnym niebie galaktyka, dostrzegalna nieuzbrojonym okiem – Galaktyka Andromedy (M31). Jest to fantastyczny czas na jej obserwacje oraz fotografowanie. Zaraz obok, w gwiazdozbiorze Trójkąta świeci Galaktyka Trójkąta (M33). W okolicach Kasjopei znaleźć możemy prawdziwy wysyp gromad otwartych, z gromadą podwójną Perseusza na czele, na którą składają się gromady otwarte: NGC 869 i NGC 864. Każda z nich na niebie zajmuje obszar kątowy taki sam, jak Księżyc w pełni. Wartymi uwagi gromadami są również: Gromada Sól i Pieprz (M52), Gromada Kosiarka (NGC 663) czy Gromada Ważka (NGC 457). Obiektem, a w zasadzie obiektami na który szczególną uwagę zwracają fotografujący, jest kompleks mgławicowy Serce i Dusza. O gwiazdozbiorze Kasjopei i ciekawych obiektach pisaliśmy TUTAJ. W okolicach zenitu w konstelacji Łabędzia, z uwagi położenia tej konstelacji w pasie Drogi Mlecznej odnajdziemy niezliczoną ilość różnych typów obiektów, zarówno dla pasjonatów wizualnych obserwacji jak i dla fanów astrofotografii.

Bogactwo obiektów głębokiego nieba w gwiazdozbiorze Łabędzia i okolic.

Inne zjawiska

2.09.2021 – Zakrycie gwiazdy Mebsuta (ε Gem, +3,05 mag). Do zakrycia dojdzie około godziny 02:04 CEST, jasną stroną tarczy Księżyca w fazie 25%, na wysokości około 14 stopni nad północno-wschodnim horyzontem. Do odkrycia gwiazdy po nieoświetlonej stronie Księżyca dojdzie około 50 minut później.

3.09.2021 – Zakrycie gwiazdy κ Gem (+3,55 mag). Zakrycie będzie widoczne nad ranem, na jaśniejącym już niebie. Do zakrycia dojdzie około 04:47 CEST, oświetloną stroną Księżyca w fazie 16%, na wysokości ok. 30 stopni nad wschodnim horyzontem. Odkrycie nie będzie widoczne ze względu na jasne już niebo.

10.09.2021 – Opozycja planetoidy Pallas. Jasność planetoidy w momencie opozycji wyniesie około +8,57 mag, przez co do jej obserwacji potrzebujemy przynajmniej średniej wielkości lornetki, lub małego teleskopu. Nie oczekujmy jednak rewelacji, nie zobaczymy nic więcej poza gwiezdnopodobnym obiektem, który podczas systematycznych obserwacji z dnia na dzień, będzie zmieniał swoje położenie na tle gwiazd. Przez większą część miesiąca września, będzie wędrować przez gwiazdozbiór Ryb, by pod koniec miesiąca przejść do Wodnika.
(2) Pallas to duża planetoida krążąca w pasie planetoid w Układzie Słonecznym. Jest to druga odkryta planetoida (po Ceres) – odkrył ją Heinrich Wilhelm Olbers, 28 marca 1802 roku. Jest to również druga pod względem objętości i trzecia pod względem masy planetoida w pasie głównym. Jej średnica to ok. 544 km. Początkowo, po odkryciu została zaliczona do grona planet, podobnie jak inne planetoidy na początku XIX wieku, jednak odkrycie wielu innych planetoid po 1845 doprowadziło do ich przeklasyfikowania.

Mapka z trasą planetoidy (2) Pallas na tle gwiazd we wrześniu.


Źródła:

  1. Kalendarz astronomiczny na 2021 rok
  2. Almanach Astronomiczny 2021
  3. Stellarium
  4. AlmSun
Udostępnij ten wpis znajomym!

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *