Naciśnij “Enter” aby skoczyć do treści

Co na niebie – Październik 2021

Październik to pierwszy prawdziwie jesienny miesiąc w roku kalendarzowym. W odróżnieniu od listopada, możemy cieszyć się jeszcze w miarę ciepłymi nocami i niekiedy dość łaskawą aurą pogodową, którą warto wykorzystać podczas nocnych obserwacji. To co czeka nas prze najbliższy miesiąc na niebie, znajdziecie w tym wpisie.


* Pod koniec miesiąca, w nocy z 30/31 października przypada zmiana czasu ze środkowoeuropejskiego letniego (CEST) na środkowoeuropejski (CET).

Wschody i zachody Słońca

1 października Słońce wschodzi o 6:43 a zachodzi o 18:20. Dzień trwa 11 godzin i 37 minut. Ostatniego dnia miesiąca, wschód Słońca jest o 6:35 a zachód o 16:16. Dzień trwa 9 godzin i 41 minut. Różnica w długości dnia między pierwszym a ostatnim dniem miesiąca wynosi 1 godzinę i 56 minut.

Przez praktycznie cały miesiąc, Słońce będzie wędrować po gwiazdozbiorze Panny, by ostatniego dnia miesiąca przejść do gwiazdozbioru Wagi.

*Czasy wschodów i zachodów Słońca podane są dla centralnej Polski (Łódź) w czasie lokalnym.

Fazy Księżyca

06.10.2021, 13:05 – Nów
13.10.2021, 05:25 – Pierwsza kwadra
20.10.2021, 16:57 – Pełnia
28.10.2021, 22:05 – Ostatnia kwadra

Perygeum – 08.10.2021, 19:28
Apogeum – 24.10.2022, 17:30

Gwiazdozbiory

W październiku na nocnym niebie górują: Kasjopeja, Pegaz, Andromeda, Wieloryb. Nad południowym horyzontem wznosi się gwiazdozbiór Ryby Południowej i Rzeźbiarza. To również dobry moment na zwrócenie się jeszcze w kierunku Wodnika, Koziorożca, Jaszczurki czy Łabędzia.

Konstelacje widoczne na niebie w październiku, od strony południowej po zenit. Mapka dla 15 października, godz. 23:00 CEST.

Obiekty głębokiego nieba

Z pewnością królową październikowego nocnego nieba jest Galaktyka Andromedy (Messier 31), która blisko północy wznosi się na wysokość około 80 stopni, sięgając niemal zenitu. Galaktyka ta pod ciemnym niebie jest bez problemu widoczna gołym okiem. Doskonale nadaje się do obserwacji lornetkowych jak i również małymi teleskopami. W teleskopach będziemy mogli również dostrzec jej dwie galaktyki satelickie, które w Katalogu Messiera oznaczone są pod numerami 32 i 110.
Warto też zwrócić uwagę na Galaktykę w Trójkącie (Messier 33), położoną w gwiazdozbiorze Trójkąta. Jest to druga najjaśniejsza galaktyka widoczna na nocnym niebie, jednak zdecydowanie ustępuje Galaktyce Andromedy. Do jej obserwacji potrzebujemy co najmniej lornetki, choć pod bardzo ciemnym niebie z dala od świateł miejskich, istnieje podobno możliwość dostrzeżenia jej gołym okiem.
W gwiazdozbiorach Pegaza i Wodnika znajduje się kilka wartych uwagi obiektów z Katalogu Messiera. M2 to gromada kulista położona w gwiazdozbiorze Wodnika. Bez problemu widoczna już w lornetce, natomiast w teleskopie przy większych powiększeniach będziemy w stanie rozróżnić poszczególne gwiazdy na brzegach gromady. M72 to druga gromada kulista w Wodniku, jednak zdecydowanie mniejsza i słabsza niż M2. O tych i innych obiektach w gwiazdozbiorze Wodnika pisaliśmy TUTAJ.
Natomiast M15 to gromada kulista w Pegazie. Jest podobna do M2 pod względem zarówno rozmiarów kątowych jak i jasności.
Nisko nad południowym horyzontem w gwiazdozbiorze Rzeźbiarza odnajdziemy galaktykę NGC 253 zwaną też Srebrną Monetą lub po prostu Galaktyką Rzeźbiarza. Tą dość jasną galaktykę (+8,0 mag) dostrzeżemy w lornetce, jednak więcej dostrzeżemy w teleskopie, w tym jej podłużny kształt.
Warto również trochę pomęczyć kark i przyjrzeć się okolicom zenitu, gdzie znajdziemy prawdziwy wysyp różnorodnych obiektów, w tym wiele gromad gwiazd znajdujących się w konstelacjach Kasjopei, Perseusza i Cefeusza.

Konstelacje i obiekty głębokiego nieba widoczne na niebie w zenicie, 15 października, godz. 23:00 CEST.

Planety

Merkury  – przez pierwszą połowę miesiąca niewidoczny, ze względu na bliskość Słońca i koniunkcję dolną ze Słońcem do której dojdzie 9 października. 25 października znajdzie się w maksymalnej elongacji zachodniej, wynoszącej 18°23′. Okolice tej daty to ostatnia okazja w tym roku aby zaobserwować tę planetę. Na jakąś godzinę przed wschodem Słońca, Merkury będzie widoczny około 5 stopni nad wschodnim horyzontem. Z każdym dniem, faza planety i jego jasność będzie rosła ale jego rozmiary kątowe maleć. 20 października jego rozmiary będą wynosić ok. 8 sekund kątowych, faza 30,4% a jasność +0,21 mag. Ostatniego dnia miesiąca rozmiar pozorny tarczy wyniesie 5,9 sekundy kątowej, faza 78,8% a jasność -0,85 mag. Do odszukania tej planety potrzebujemy całkowicie odsłonięty wschodni horyzont i lornetki, która ułatwi jej namierzenie na jaśniejącym już niebie.

Wenus – widoczna wieczorem nad południowo zachodnim horyzontem. 1 października planeta zachodzi około 19:30 CEST, natomiast ostatniego dnia miesiąca około 18:05 CET. W obserwacjach będzie utrudniać szybki zachód planety za horyzont, oraz niskie położenie nad horyzontem, które nie będzie większe niż 10 stopni w momencie zachodu Słońca. Przez październik, Wenus będzie przemierzać konstelację Wagi (do 7.10), Skorpiona (od 7.09 do 15.10) by następnie na jeden dzień przejść do Wężownika, następnie wrócić do Skorpiona na kilka dni i od 21 października kontynuować podróż przez Wężownika. Na początku miesiąca faza planety będzie wynosić 62,2% przy wielkości tarczy rzędu 18,8 sekund kątowych, natomiast końcem miesiąca faza zmaleje do 48,3% a rozmiary tarczy wzrosną do 25,6 sekund. Blask planety wzrośnie z -4,22 mag do -4,53 mag. Do obserwacji tarczy i faz planety potrzebujemy co najmniej teleskopu, oraz zastosowania dużych powiększeń. 29 października planeta znajdzie się w maksymalnej elongacji wschodniej – 49°02′.

Mars – niewidoczny ze względu na bliskość Słońca i koniunkcję z naszą dzienną gwiazdą do której dojdzie 8 października.

Jowisz – planeta widoczna jest przez pierwszą połowę nocy nad południowym i południowo-zachodnim horyzontem, przemierzając gwiazdozbiór Koziorożca. Blask planety zmaleje z -2,71 mag do -2,48 mag, a rozmiar tarczy z 46,31 do 42,18 sekund kątowych. Do obserwacji Jowisza i jego czterech najjaśniejszych księżyców potrzebujemy co najmniej lornetki, a szczegóły tarczy dostrzeżemy dopiero przez teleskop.

Saturn – planeta podobnie jak Jowisz widoczna jest przez pierwszą połowę część nad południowym i południowo-zachodnim horyzontem, w gwiazdozbiorze Koziorożca. Saturn jest jednak wyraźnie słabszy – jego jasność wynosi na początku miesiąca +0,50 mag by końcem miesiąca nieznacznie zmaleć do +0,63 mag. Tarcza planety (razem z systemem pierścieni) zmaleje z 41,12 do 39,07 sekund katowych.

Uran –  widoczny jest większą część nocy w gwiazdozbiorze Barana. W październiku jasność planety nieznacznie wzrośnie z +5,72 do +5,69 magnitudo, a wielkość tarczy planety również nieznacznie wzrośnie z 3,73 do 3,76 sekund. Obie te różnice w jasności i wielości tarczy są dla obserwatora niezauważalne i bez większego znaczenia praktycznego. Do obserwacji Urana potrzebujemy co najmniej lornetki i ciemne niebo. Dostrzeżenie tarczy planety wymaga większego teleskopu oraz naprawdę dużego powiększenia.

Neptun – ze względu na niedawną opozycję wciąż widoczny przez większą część nocy. Ostatnia planeta widoczna jest w gwiazdozbiorze Wodnika. Wielkość tarczy planety nieznacznie spadnie z poziomu 2,36  do 2,33 sekund, a jasność Neptuna również zmaleje z +7,69 do +7,72 magnitudo. Obie te wartości tak jak w przypadku Urana, nie mają wielkiej wartości praktycznej dla posiadaczy nawet większych teleskopów. Do obserwacji Neptuna  potrzebne jest ciemne niebo oraz co najmniej lornetka.

 

Koniunkcje

9.10.2021 – Koniunkcja Księżyca z Wenus. Po zachodzie Słońca, separacja 2,8 stopnia. Księżyc w fazie 14%. 8-9 stopni nad SW.

14.10.2011 – Koniunkcja Księżyca z Saturnem. Wieczorem, separacja nieco ponad 6 stopni. Księżyc w fazie 67%.

15.10.2011 – Koniunkcja Księżyca z Jowiszem. Wieczorem, separacja nieco ponad 5 stopni. Księżyc w fazie 77%.

22.10.2011 – Koniunkcja Księżyca z Uranem. W nocy z 21/22, do największego zbliżenia dojdzie około 1:40 CEST, separacja około 1,5 stopnia. Księżyc w fazie 98%.

23.10.2021 – Koniunkcja Księżyca z Plejadami. W nocy ale do największego zbliżenia dojdzie nad ranem, separacja trochę ponad 5 stopni. Księżyc w fazie 94%.

23.10.2021 – Koniunkcja Księżyca z Hiadami. W nocy do największego zbliżenia dojdzie ok 22:30 CEST, separacja trochę ponad 4-5 stopni. Księżyc w fazie 90%.

Inne zjawiska

03.10.2021 – Zakrycie gwiazdy η Leo (30 Leo, +3,45 mag). Do zakrycia dojdzie nad ranem, ok. godz. 05:46. Księżyc w fazie 13% będzie znajdował się około 30 stopni nad wschodnim horyzontem. Do zakrycia dojdzie od strony oświetlonej tarczy Księżyca. Odkrycie nie będzie widoczne ze względu na jasne już niebo.

08.10.2021 – maksimum Drakonidów. Aktywność roju trwa od 6 do 10 października, a radiant roju znajduje się w gwiazdozbiorze Smoka. Rój ten znany jest między innymi z okresowych wzrostów aktywności, które powodowały choćby spektakularne deszcze meteorów w 1933 i 1946 r. Również dość niedawno bo w 2011 roku, rój ten wykazał wzmożoną aktywność (wówczas wskaźnik ZHR osiągał wartości nawet 300 zjawisk na godzinę).
W tym roku szczyt aktywności roju prognozowany jest na 8 października około godz 14:30 czasu polskiego, a przewidywana aktywność plasuje się na poziomie 20 zjawisk w ciągu godziny. Drakonidy bywają jednak nieprzewidywalne, dlatego warto poświęcić im obserwacje, szczególnie noc z 8/9 października. W obserwacjach tegorocznego maksimum będzie przeszkadzał Księżyc, znajdujący się dzień przed pierwszą kwadrą (w noc z 8/9 października faza naszego naturalnego satelity wyniesie 60%). Obserwacje najlepiej przeprowadzać w pierwszej połowie nocy, gdy radiant roju znajduje się jeszcze dość wysoko nad horyzontem, a przed wschodem Księżyca (około 21:25 CEST).

10.10.2021 – maksimum Południowych Taurydów. Okres aktywności tego roju jest bardzo rozciągnięty i trwa od 10 września do 20 listopada. W maksimum aktywności, rój ten nie jest szczególnie aktywny, a ZHR każdego roku plasuje się na poziomie 5 zjawisk w ciągu godziny. Jednak na uwagę zasługuje fakt, że meteory z tego roju są dość powolne (27 km/s) a przy tym wyjątkowo jasne i nierzadko występują przy tej okazji zjawiska bolidowe, które są bardzo spektakularne.

21.10.2021 – maksimum Orionidów. Orionidy to rój meteorów związany z chyba najbardziej znaną kometą – 1P/Halley. Rój ten należy do rojów meteorów o średniej aktywności, jednak czasami potrafi zaskoczyć. Na przestrzeni lat, średnia aktywność podczas maksimum wynosiła około 20-25 zjawisk w ciągu godziny. W latach 2006-2009, ZHR była jednak zdecydowanie wyższa i wynosiła 40-70 zjawisk, by w kolejnych latach wrócić do standardowej aktywności roju.
Analiza obserwacji wykonanych w latach 1984–2001 wykazała, że ​​zarówno szczytowe wartości ZHR, jak i parametry zmieniały się nieco z roku na rok, a ponadto częściowo potwierdzono, podejrzewaną od jakiegoś czasu, 12-letnią okresowość wyższych maksimów tego roju. Sugeruje to również, że faza wyższej aktywności cyklu powinna przypadać na lata 2020–2022.

Warto więc w tym roku zwrócić uwagę na ten rój, zwłaszcza że, warunki będą sprzyjające. W obserwacjach nie będzie przeszkadzał Księżyc który w okolicach maksimum roju (kilka dni przed pierwszą kwadrą) będzie zachodził jeszcze w pierwszej połowie nocy, zanim radiant roju (znajdujący się na granicy Oriona i Bliźniąt) wzejdzie ponad horyzont. Obserwacje najlepiej przeprowadzać w drugiej połowie nocy, gdy radiant wzniesie się wystarczająco wysoko nad horyzont, (o 2:00 CEST będzie na wysokości niemal 40 stopni). Jeśli jednak w noc maksimum w obserwacjach przeszkodzi nam pogoda, nie ma się co martwić, gdyż maksimum tego roju jest dość szerokie i rozciąga się na około 5 dni (dwie noce przed i dwie noce po głównym maksimum).

 


Źródła:

  1. Kalendarz astronomiczny na 2021 rok
  2. Almanach Astronomiczny 2021
  3. Kalendarz IMO na 2021 rok
  4. Stellarium
  5. AlmSun
Udostępnij ten wpis znajomym!

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *